De berggorilla: feiten, gedrag en bescherming

Wat is een berggorilla?

De berggorilla (Gorilla beringei beringei) is een ondersoort van de oostelijke gorilla en een van de grootste primaten ter wereld. Hij leeft in bergregenwoud op grote hoogte, waar het ’s nachts koud is. Daarvoor heeft hij dikker, langer haar dan andere gorilla’s, wat hem beschermt tegen de kou.

Een volwassen mannetje kan tot ongeveer 200 kilo wegen en staat rechtop ruim anderhalve meter hoog. Vrouwtjes zijn kleiner en wegen ongeveer de helft. Gorilla’s lopen op vier ledematen, leunend op hun knokkels, en klimmen minder dan andere apen omdat ze zo zwaar zijn. Jonge dieren klimmen wel volop, iets wat je tijdens een trek vaak ziet.

Gorilla’s delen ongeveer 98% van hun DNA met mensen. Dat zie je terug in hun gedrag: spelende jongen, vachtverzorging tussen familieleden en individuele karakters die gidsen en rangers na jaren nog steeds uit elkaar kunnen houden.

Hoeveel berggorilla’s zijn er nog?

Wereldwijd leven nog ongeveer 1.063 berggorilla’s, verdeeld over twee gebieden: de Virunga-vulkanen, waar Oeganda, Rwanda en Congo aan grenzen, en Bwindi Impenetrable Forest in Oeganda. Oeganda herbergt met Bwindi en Mgahinga samen het grootste deel van deze populatie.

In de jaren negentig telde de soort minder dan 700 dieren. Het huidige aantal is dus een sterke stijging, en een van de weinige succesverhalen in de wereldwijde natuurbescherming. De soort is nog altijd officieel bedreigd, maar het aantal is de afgelopen decennia gegroeid in plaats van gekrompen, in tegenstelling tot de meeste andere grote mensapen.

De zilverrug: leider en beschermer

De zilverrug beslist waar de groep die dag foerageert en rust. Hij grijpt in bij dreiging van buitenaf, zoals een andere mannelijke gorilla die de groep probeert over te nemen. Daarbij gebruikt hij vaak vertoon in plaats van geweld: hij slaat op zijn borst, roept en rent een stukje naar voren. Echte gevechten zijn zeldzaam en gevaarlijk.

Voor bezoekers is de zilverrug vaak het rustpunt van de groep. Zodra hij zich ontspant, ontspant de groep. Daarom vragen rangers je om kalm te blijven, zachtjes te praten en niet plotseling te bewegen.

Voortplanting en opgroeien

Een vrouwtje krijgt zelden meer dan één jong per keer en heeft tussen twee geboortes enkele jaren nodig. Het jong wordt geboren na een draagtijd van ongeveer achtenhalve maand en blijft de eerste jaren dicht bij de moeder, eerst op haar buik, later op haar rug. Dat trage tempo maakt de soort kwetsbaar: als het aantal dieren daalt, duurt herstel lang.

Jonge gorilla’s zijn nieuwsgierig en speels. Tijdens een trek kun je jongen zien worstelen, schommelen aan lianen of proberen bezoekers na te doen. Rangers houden dat in de gaten en houden de afstand aan, zodat de dieren vrij kunnen doen wat ze willen.

Bedreigingen

Ondanks de groei blijft de berggorilla kwetsbaar. De belangrijkste bedreigingen zijn:

• Verlies van leefgebied. Rond de parken groeit de bevolking en wordt land omgezet in akkers.
• Strikken. Stropers zetten strikken voor andere dieren, maar gorilla’s kunnen erin verstrikt raken.
• Ziektes. Gorilla’s zijn gevoelig voor menselijke ziektes, zoals verkoudheid en griep. Daarom gelden strikte regels bij bezoek.
• Onrust en klimaat. Politieke instabiliteit in de regio en veranderend klimaat beïnvloeden het leefgebied op de lange termijn.

Rangers patrouilleren dagelijks, verwijderen strikken en volgen gorilla’s. Dat werk wordt mede gefinancierd door toerisme, zoals de gorilla permits.

Wat jij kunt doen

• Bezoek de gorilla’s via een erkende operator. Je permit financiert bescherming.
• Houd je aan de regels. 7 meter afstand, geen flits, niet trekken bij ziekte.
• Huur een drager. Dat ondersteunt de gemeenschap direct.
• Kies verantwoord verblijf. Lodges die lokaal inkopen en personeel uit de buurt aannemen.
• Deel je ervaring. Vertel anderen waarom bescherming werkt.

Bekijk onze pagina over gorilla permit prijzen als je wilt weten wat een trek kost en wat er inbegrepen is.

Onderzoek: hoe weten we dit over gorilla’s?

Ons beeld van de berggorilla komt uit tientallen jaren veldonderzoek. De Amerikaanse bioloog George Schaller deed eind jaren vijftig een van de eerste grote veldstudies. Daarna volgde in 1967 het werk van Dian Fossey, die in de Virunga-vulkanen in Rwanda een onderzoeksstation oprichtte en jarenlang groepen volgde. Haar werk maakte de wereld bekend met het sociale leven van gorilla’s. Zij werd in 1985 vermoord.

In 1979 bereikte een ontmoeting tussen David Attenborough en een gorillafamilie tijdens de opnamen van Life on Earth miljoenen kijkers en veranderde het beeld van gorilla’s van agressieve monsters naar zachte, sociale dieren. Tegenwoordig leveren rangers, onderzoekers en dierenartsen in Oeganda dagelijks gegevens over gedrag, gezondheid en groepssamenstelling.

Veelvoorkomende misverstanden over gorilla’s

• ‘Gorilla’s zijn agressief.’ Berggorilla’s zijn overwegend rustig en vermijden confrontatie. Vertoon zoals borstkloppen dient meestal om conflicten te voorkomen.
• ‘Borstkloppen betekent dat hij je gaat aanvallen.’ Het is vooral communicatie en een uiting van opwinding of imponeergedrag.
• ‘Je kunt ze aaien of voeren.’ Dat mag niet. Aanraking en voeren verhogen het risico op ziektes en verstoren hun gedrag.
• ‘De soort is verdwenen.’ Nee. Er leven ongeveer 1.063 berggorilla’s en het aantal groeit.
• ‘Een trek is altijd zwaar.’ De duur en zwaarte verschillen per sector en per dag. Lees meer op onze pagina over Bwindi.

Hoe beter je begrijpt hoe gorilla’s zich gedragen, hoe rustiger je de ontmoeting ervaart en hoe meer je ziet van hun onderlinge contact.